Wat heeft Yin en Yang met ACT te maken?
- Expertise Centrum ACT Vleugel
- 10 feb
- 5 minuten om te lezen
Over heelheid, spanning en waarom we niet alleen het licht hoeven te versterken.
We kennen het beeld allemaal: yin en yang. Licht en donker. Actie en rust. Expansie en inkeer. Tegenpolen die elkaar niet bestrijden, maar elkaar nodig hebben.
Toch is dat niet hoe we vaak naar mensen kijken.In therapie, coaching en persoonlijke ontwikkeling ligt de nadruk meestal op één kant:meer zelfvertrouwen, minder angst, positiever denken, beter functioneren.
En begrijp me niet verkeerd, daar is niets mis mee. Maar binnen procesgerichte ACT kijken we fundamenteel anders.
Niet vanuit de vraag “hoe krijgen we meer licht?”, maar vanuit:
hoe houden we de mens als geheel in beeld?
Yin en yang vormen daarin een verrassend krachtige metafoor. In deze blog gebruik ik yin en yang ACT als metafoor om te laten zien hoe procesgerichte ACT kijkt naar heelheid, spanning en menselijk gedrag. Lees in een eerdere blog wat procesgerichte ACT is.
Yin en Yang: geen tegenpolen, maar een spanningsveld
In de taoïstische filosofie staan yin en yang niet voor goed en fout. Ze staan voor twee onafscheidelijke aspecten van één werkelijkheid.
Yin: donker, ontvankelijk, stil, naar binnen gericht
Yang: licht, actief, zichtbaar, naar buiten gericht
Belangrijk detail dat vaak vergeten wordt: yin bevat altijd een kern van yang, en yang bevat altijd een kern van yin.
Er is dus geen eindpunt waarop het “goed” is. Er is alleen beweging, spanning en context.
Dat idee sluit naadloos aan bij hoe we in procesgerichte ACT naar gedrag kijken.
Wat ACT anders doet dan veel andere therapieën
Veel therapieën, denk aan CGT of oplossingsgerichte therapie, zijn sterk gericht op:
het verminderen van klachten
het versterken van helpende gedachten
het vergroten van functioneel gedrag
Bijvoorbeeld in CGT:
“Welke gedachte zorgt voor dit gevoel, en hoe kunnen we die realistischer maken?”
Of in oplossingsgericht werken:
“Wanneer is het probleem minder, en wat doe je dan anders?”
Dat kan enorm helpend zijn. Echt.
Maar impliciet zit daar vaak één boodschap onder:
Deze kant van jou moet minder, en die andere kant moet meer.
Meer licht. Minder donker.
Procesgerichte ACT kiest niet voor licht óf donker, maar voor heelheid
In procesgerichte ACT, zoals wij die benaderen, doen we iets anders. We proberen niet primair iets weg te krijgen, maar iets te begrijpen in context.
Dat betekent:
Angst is geen storing
Twijfel is geen fout
Terugtrekken is niet per definitie disfunctioneel
Het zijn uitingen van gedrag die ergens logisch zijn ontstaan.
Net als yin en yang horen ze bij het geheel.
Niet: “Hoe komen we hier vanaf?”
Maar: “Wat doet dit hier, nu, in deze context?”
En ja — soms zit iemand meer in het donker. Soms meer in het licht. En soms precies in die ongemakkelijke tussenruimte waar het schuurt. Luister hier naar een gesprek over heelheid wat Richard van Romunde en ik een tijdje terug voerden.
Een concreet voorbeeld uit de praktijk
Stel: iemand komt in therapie met angst.
CGT-benadering (versimpeld):
Angstige gedachte → uitdagen
Vermijding → verminderen
Doel: minder angst, meer controle
Procesgerichte ACT-benadering:
Wat gebeurt er hier, in deze situatie?
Wat probeert dit gedrag mogelijk te beschermen?
Wat wordt er opgeroepen in het contact, in het lijf, in het moment?
De angst hoeft niet meteen minder. Sterker nog: soms wordt hij helderder, voelbaarder.
Niet omdat we dat willen, maar omdat we stoppen met vechten tegen de yin-kant.
En vaak gebeurt er dan iets paradoxaals: de spanning verandert vanzelf, juist doordat hij er mag zijn.
Yin en Yang als leidende metafoor in ACT
Yin en yang helpen ons om niet in de valkuil te stappen van:
optimaliseren
fixen
verbeteren
Ze herinneren ons eraan dat:
menselijk gedrag altijd relationeel is
betekenis ontstaat in context
spanning geen probleem is, maar een gegeven
In die zin is ACT diep niet-dualistisch.
Monisme en functioneel contextualisme
Procesgerichte ACT is geworteld in het functioneel contextualisme, een wetenschapsfilosofie die uitgaat van één samenhangende werkelijkheid.
Geen scheiding tussen:
hoofd en lichaam
denken en voelen
binnenwereld en gedrag
Dat noemen we monisme: alles wat iemand doet, denkt en voelt is onderdeel van één functionerend geheel. Net als yin en yang geen losse krachten zijn, maar twee perspectieven op hetzelfde proces.
(👉 In een aparte blog ga ik hier dieper op in, inclusief de wetenschappelijke onderbouwing.)
Waarom “donkere kanten” erkennen geen zwakte is
Een van de hardnekkigste misverstanden over ACT is dat het zou gaan over:“je neerleggen bij hoe het is”.
Dat is het niet.
Het gaat over stoppen met doen alsof een deel van jou er niet mag zijn.
Want hoe harder we het donker wegduwen:
hoe sterker het vaak terugkomt
hoe smaller het leven wordt
hoe meer energie er verloren gaat
ACT kiest daarom niet voor “meer licht”, maar voor meer ruimte.
En ruimte ontstaat pas als beide kanten mogen bestaan.
Als mensen zeggen:
“Maar ik wil gewoon van mijn negatieve gedachten af”
zeg ik soms:
“Dat snap ik. Het is net als de regen, daar willen we soms ook vanaf. Maar we wonen nog altijd in Nederland.”
Niet alles wat onprettig is, is verkeerd. Niet alles wat donker is, is destructief.
Sommige dingen zijn gewoon… menselijk.
Wat levert deze manier van kijken op?
Voor cliënten:
minder strijd met zichzelf
meer flexibiliteit
meer keuzevrijheid
Voor professionals:
minder druk om te fixen
meer rust in het niet-weten
meer vertrouwen in het proces
En misschien wel het belangrijkste:
de mens hoeft niet anders te worden om oké te zijn.
Als je dit leest, sta dan eens stil bij deze vraag:
Welke kant van jou probeer jij al heel lang “lichter” te maken, terwijl hij misschien eerst begrepen wil worden?
Je hoeft er niets mee te doen. Alleen even opmerken is al genoeg en als je wilt, laat dan gerust een reactie achter.
Veelgestelde vragen over Yin, Yang en ACT (FAQ)
Is ACT hetzelfde als positief denken?
Nee. ACT gaat niet over positiever denken, maar over anders omgaan met wat er al is.
Moet ik mijn klachten dan accepteren en niets meer veranderen?
Acceptatie betekent niet opgeven, maar stoppen met vechten tegen onvermijdelijke ervaringen.
Is ACT zweverig door metaforen zoals yin en yang?
Nee. Metaforen zijn hulpmiddelen om complexe processen ervaarbaar te maken, niet om wetenschap te vervangen.
Waarom voelt ACT soms confronterend?
Omdat je stopt met vermijden. En dat kan spannend zijn — precies daar zit vaak de beweging.
Wat betekent “heelheid” in therapie?
Dat alle ervaringen — prettig en onprettig — onderdeel zijn van mens-zijn, niet van falen.
Is ACT geschikt voor iedereen?
ACT is een manier van kijken, geen protocol. Sommige mensen voelen zich er direct in thuis, anderen minder.
Wat is het verschil met CGT?
CGT focust op veranderen van inhoud; ACT focust op de relatie tot die inhoud.
Kan ACT samengaan met andere therapieën?
Ja. Het is geen concurrent, maar een ander perspectief.
Waarom zoveel aandacht voor context?
Omdat gedrag altijd ergens logisch is, zelfs als het niet helpend voelt.
Waar kan ik meer lezen over procesgerichte ACT?
Op deze website vind je meerdere blogs en opleidingen waarin we hier verder op ingaan.
Opmerkingen